پێشەکی
کاتێک مێژوو دەبێتە بارستەیەک لە بێدەنگی و برین، ئەدەب وەک تاقە ئامرازی گێڕانەوە دێتە کایەوە بۆ ئەوەی ڕووداوەکان لە فۆرمە وشکە مێژووییەکەیان دەربهێنێت و بییانخاتە ناو پانتاییی هەست و مەعریفەوە. شانۆنامەی “دادگاییکردن”ی دانا ڕەئووف، کە لە ساڵی ٢٠٢٦ چاپ کراوە، تەنیا بەرهەمێکی هونەری نییە، بەڵکوو بەڵگەنامەیەکی زیندووی مێژووییە، کە کارەساتی ئەنفال و کیمیابارانی کوردستان دەخاتە بەردەم ڕای گشتییەوە. ئەم دەقە پێمان دەڵێت کە “دادگاییکردن” تەنیا لە هۆڵەکانی دادگادا تەواو نابێت، بەڵکوو دادگای ڕاستەقینە، ویژدانی خوێنەر و بینەرە کە دوای خوێندنەوەی ئەم دەقە، چیتر ناتوانێت وەک پێشتر تەماشای جیهان بکات. لەم وتارەدا، بە شیکردنەوەیەکی تەواو و پڕوپڕ، بە دوو ڕەهەندی سەرەکییەوە دەچینە ناو شانۆنامەکەوە: فەلسەفەی بوون و شانۆی پۆستمۆدێرنیزم، بۆ ئەوەی شیکردنەوەیەکی قوڵ و ورد پێشکەش بکەین، کە هەموو لایەنەکانی ئەم بەرهەمە بگرێتەوە.
خاڵی یەکەم: پێکهاتەی سروودیی شانۆنامەکە؛ مارشی مەرگ لە جیاتی ستایشی ژیان
شانۆنامەکە لە ١٠ سروود پێکهاتووە، هەر یەکێک ناونیشانێکی هێمایی هەڵگرتووە: “سروودی گۆڕەکانی بیابان”، “سروودی ئاوی ژەهراوی”، “سروودی دۆزەخ”، “سروودی ژەهری کیمیایی”. هەڵبژاردنی وشەی “سروود” لێرەدا ئاماژەیەکی قووڵی سیمیۆتیکییە؛ سروود گەلێک جار بۆ ستایشی ژیان یان نیشتمان دەوترێت، بەڵام لێرەدا دەبێتە “مارشی مەرگ”. دانا ڕەئووف لێرەدا وەک ئارکیۆلۆژیستێکی ئازار، گۆڕە بەکۆمەڵەکان هەڵدەداتەوە و دەنگی مردووەکان دەکاتە دەق.
جیاواز لە شانۆنامە کلاسیکەکان کە پشت بە ڕووداوێکی ڕێکخستوو و پاڵەوانێکی دیاریکراو دەبەستن، “دادگاییکردن” شێوازێکی بازنەیی و دووبارەبووەوەی بەکاردەهێنێت کە خۆی وەک بەهێزترین تایبەتمەندییەکەی دەردەخات. لە سروودی یەکەمدا، شایەتحاڵی ژمارە ١ بە وردی باس لەوە دەکات، کە چۆن بە زیلی سەربازی بردویانە بۆ نوگرەسەلمان، و دووبارەبوونەوەی کردارەکان (وەک “دەڕۆیشتن و دەڕۆیشتن”) هەستی بێپشوویی و بێکاتیی دروست دەکات، کە ڕەنگدانەوەیەکی ڕاستەقینەی دۆخی دەروونی قوربانییەکانە. ئەم تەکنیکە لە شانۆناسی هاوچەرخدا وەک شانۆی پۆستدراماتیک ناسراوە، کە تیشک دەخاتە سەر دەنگی قوربانییان نەک پێکهاتەی کلاسیکی ڕووداو.
خاڵی دووەم: فەلسەفەی بوون؛ کوردبوون وەک جەوهەرێکی تاوانبار
لە تەواوی دەقەکەدا، ڕستەیەک وەک مۆتیڤێکی فەلسەفی دووبارە دەبێتەوە: ”تاوانی ئێمە کوردبوونمان بوو!” ئەم ڕستەیە تەنیا دروشمێکی سیاسی نییە، بەڵکوو گەڕانەوەیە بۆ چەمکی بوون (Ontology) لە دیدگای بکوژەوە، کوردبوون وەک جەوهەرێک (Essence) بینراوە کە پێویستە لەناو ببرێت. لێرەدا دەقەکە دەچێتە ناو کایەی فەلسەفەی “بێتاوانی”ی هانا ئارێنت کە باس لە “ناچیزەیی شەڕ (The Banality of Evil) دەکات.” بکوژ لەم شانۆنامەیەدا (عەجاج)ە، خۆی وەک جێبەجێکاری فەرمان دەبینێت و دەڵێت “من تەنیا فەرمانم جێبەجێ کردووە”، ئەمە ئەو خاڵەیە، کە تێیدا مرۆڤایەتی لە بکوژ دادەماڵرێت و دەبێتە ئامێرێکی تەکنیکی.
لە بەرامبەردا، قوربانییەکان لە ڕێگەی گێڕانەوەی وردەکارییەکان (تینوێتی، بێزاری، سکچوون، ترس)، هەوڵی سەلماندنی “بوونی بایۆلۆژی و مرۆیی” خۆیان دەدەن. ئەم دژایەتییە فەلسەفییە نێوان بوون و نامەین، نێوان مرۆڤ و ئامێر، ناوەکی هەموو دەقەکە پێکدەهێنێت و شانۆنامەکە دەکات بە گفتوگۆیەکی فەلسەفی لەسەر چیایەتی مرۆڤ لە بەرامبەر دەسەڵاتدا.
خاڵی سێیەم: شانۆی پۆستمۆدێرنیزم؛ تێکشکاندنی نەریت و گەڕانەوە بۆ ڕیتواڵ
شانۆی پۆستمۆدێرنیزم یەکێک لە بنەما گرینگەکانی داب و نەریتە قووڵ و دێرینەکەی شانۆی ڕۆژئاوای تێک شکاندووە. لەم چوارچێوەیەدا، دەقە شانۆییەکان هەڵدەوەشێنرێن و سەرلەنوێ لە بوونیادی نەمایشەکاندا، بە شێوەیەکی تر ڕۆدەنرێنەوە. دانا ڕەئووف لەم دەقەدا، فۆرمی شانۆی دۆکیومێنتاری (Documentary Theatre) بەکار دەهێنێت، بەڵام نەک تەنیا بۆ گواستنەوەی ڕاستییەکان، بەڵکوو بۆ بەرەوڕووبوونەوەی مێتافیزیکی لە نێوان “بکوژ” و “قوربانی”، لە نێوان “یاسا” و “دادپەروەری”دا.
یەکێک لە دیارترین تایبەتمەندییەکانی شانۆنامەکە، نەبوونی پاڵەوانێکی ناوەندییە. نووسەر بە مەبەست خۆی لە ناوەندەوە لاداوە و شانۆنامەکەی کردووە بە شوێنێک بۆ دەنگی شایەتحاڵەکان، کە لە نێوان ٢٠ کەسدا دەگۆڕێن: ژن و پیاو، پیر و گەنج، کورد و عەرەب. ئەم تەکنیکە وا دەکات کە هەر تاکێک ببێتە پاڵەوانی خۆی، و کۆی ئەم دەنگانە پاڵەوانێکی کۆمەڵی دروست دەکەن: گەلی کوردستان. لەم ڕوانگەیەوە، شانۆنامەکە شکانێکی گەورەیە لە شانۆناسی کلاسیکدا و دەچێتە ناو تیۆرییەکانی شانۆی هەژاری گرۆتۆڤسکی-یەوە، کە باوەڕی وابوو شانۆ دەبێت بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی مرۆڤ لەگەڵ خۆی دا بێت.
خاڵی چوارەم: ژنان وەک گێڕەرەوەی سەرەکی؛ هێزی فێمینیستی شانۆنامەکە
شانۆنامەکە دەنگی ژنانی کردووە بە ناوەندی گێڕانەوە. شایەتحاڵی ژمارە ٣، ٥، ٦، ٨، ١١، ٢١ و چەندانی تر هەموویان ژنن، و کاریگەرترین دیمەنەکانی شانۆنامەکە لە لایەن ئەم ژنانەوە پێشکەش کراوە. لە شانۆناسی کلاسیکدا، ژنان زۆرجار وەک قوربانییەکی بێدەنگ دەردەکەوتن، بەڵام لێرەدا ژنان خۆیان دەبنە دادوەر و گێڕەرەوە و شایەتحاڵ. شایەتحاڵی ژمارە ٣ کە باسی ئەوە دەکات کە عەجاج چۆن بە کێبڵەکەی منداڵی ساوای کوشتووە، نموونەیەکی بەرچاوە:
“منداڵەکەم هێشتا چلەی نەچووبوو، لە ئامێزمدا بوو، شیرم دەدا. حجاج پەیدا بوو بە هەموو هێزی کێبڵەکەی چەقاندە سنگ و مەمکم. دوایی کێبڵەکەی بە دەم و لووتی منداڵەکەمدا هێنا…”
ئەم وەسفە، کە بە وردی و بێ ڕازاندنەوە پێشکەش کراوە، توانای ژنان بۆ گێڕانەوەی تووندووتیژییەکانی سەربەخۆیان دەردەخات. لە کۆمەڵگە نەریتییەکاندا، قسەکردن لەسەر تووندووتیژیی سێکسی و کوشتنی منداڵان تابوویەکی گەورەیە، بەڵام شانۆنامەکە ئەم تابوویە دەشکێنێت و دەنگی ژنان دەکاتە ئامرازی سەرەکی بۆ ئاشکراکردنی تاوانەکان. ئەمە شانۆنامەکە دەکات بە شانۆی فێمینیستی بەرگری، کە تێیدا ژنان لە جێگەی قوربانییەتیی بێدەنگەوە دەچنە جێگەی بەرگریکاری چالاک.
خاڵی پێنجەم: کارەکتەری عەجاج؛ دەموچاوی بیرۆکراسیی مەرگ و بێبەزەیی دادگا
عەجاج (یان حەجاج) لە دەقەکەدا تەنیا تاوانبارێک نییە، بەڵکوو نوێنەرایەتی “سیستەم” دەکات. ئەو لە دیالۆگەکانیدا بەردەوام پەنا دەباتە بەر “فەرمانەکانی سەروو”، ئەمە نیشانەی نەمانی “ئیرادەی تاکەکەسی”یە لە ناو سیستەمە تۆتالیتارەکاندا. لە سروودی پێنجەم و هەشتەمدا، شانۆنامەکە ڕاستەوخۆ دەچێتە ناو دۆسییە یاسایی و مێژووییەکانەوە و وتەی عەلی حەسەن مەجید (کیمیاوی) و سڵتان هاشم، کە لە دادگای باڵای عێراقدا تۆمار کراوە، بە بێ هیچ گۆڕانکارییەکەوە هێنراوەتە ناو دەقەکە.
عەلی حەسەن مەجید لە وتەیەکدا دەڵێت:
“بەڵێ بەتەواوی باوەڕم پێیان هەبووە، بە هیچ جۆرێک پەشیمان نیم لەو بڕیارانەی لەو چوارچێوەیەدا داومە. ئەگەر ئێستایش هەمان دۆخ بگەڕێتەوە، هەمان کار دەکەم.”
ئەم وتەیە، کە ڕاستەوخۆ لە تۆمارەکانی دادگاوە وەرگیراوە، وەک گەژەمێک کار دەکات کە شانۆنامەکەی بەرز دەکاتەوە: هیچ بەزەییەک لەگەڵ بکوژدا نییە. شانۆنامەکە ڕێگە نادات کە بینەر هەستی بەزەیی بکات بەرامبەر تاوانباران، چونکە خۆیان بە دەنگی خۆیان ددان بەوەدا دەنێن کە پەشیمان نین. ئەم ڕەوتی بێبەزەییە، لە شانۆناسی کلاسیکدا کە هەمیشە هەوڵی تێگەیشتن لە تاوانبار دەدات، شکانێکی گەورەیە و شانۆنامەکە دەکات بە بەڵگەیەکی یاسایی و مێژوویی، کە لە دادگای ڕای گشتی و دادگای مێژوودا، تاوانبارەکانی ڕژێمی بەعس تاوانبار دەکات.
خاڵی شەشەم: سیمیۆتیکای بیابان، ئاو و سەگی ڕەش؛ سروشت وەک شاهیدی دڕندەیی
بیابان لەم شانۆنامەیەدا تەنیا شوێنێکی جوگرافی نییە، بەڵکوو فەزایەکی فەلسەفییە وەک “نا-شوێن” مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت، شوێنێک کە تێیدا هیچ یاسایەکی مرۆیی کار ناکات. دانا ڕەئووف بە وردی وەسفی قاوشە تاریکەکان، گەرمای بیابان و بێئاوی دەکات. ئەم فەزایە “فەزایەکی بوونگەرایی”یە کە قوربانییەکان فڕێ دراونەتە ناو زیندانێک کە نازانن بۆچی، کەی ئازاد دەبن، کەی و کێ بڕیاری مەرگیان دەدات.
یەکێک لە هێما هەرە ترسناکەکانی شانۆنامەکە، “سەگە ڕەشەکان”ی بیابانن، کە تەرمی قوربانییەکان دەخۆن و وێنایەکی واقیعی و مێتافیزیکیمان دەدەنێ دەربارەی بێباییبوونی جەستەی مرۆڤ لە ژێر سایەی فاشیزمدا. هەروەها دیالۆگی نێوان دادوەر و شایەتحاڵەکان دەربارەی تەنکەری ئاوەکە، یەکێکە لە هەرە دیمەنە تراژیدیکانی دەقەکە؛ ئاو، کە هێمای ژیانە، لێرەدا دەبێتە ئامرازی ئەشکەنجە. ڕژاندنی ئاوەکە لە لایەن عەجاجەوە بۆ سەر لمی بیابان، نیشاندەری ئەوپەڕی نیهێلیزم و دڕندەیی بکوژە بەرامبەر بە ژیان. ئەم دیمەنانە گوزارشت لە “دۆخی بینین بێ توانای کارکردن” دەکەن، کە قوربانییەکە تەنیا دەتوانێت تەماشای مەرگی خۆی و کەسوکاری بکات، ئەمە ئەوپەڕی بێدەسەڵاتیی (Impotence)ە کە دانا ڕەئووف وەک برینێکی دەروونی لە دەقەکەدا چاندوویەتی.
خاڵی حەوتەم: شانۆی دۆکیومێنتاری و ئەرکی ئەخلاقی؛ لە ڕاستییەوە بۆ هونەر
دانا ڕەئووف لەم دەقەدا خۆی لە خەیاڵکردنی بێمانا دوور خستۆتەوە و سوودی لە دۆسیە یاساییەکان، شایەتحاڵە ڕاستەقینەکان و بەڵگەنامە پزیشکییەکان وەرگرتووە. لێرەدا شانۆ ئەرکێکی ئەخلاقی (Ethical) لە ئەستۆ دەگرێت؛ ئەرکی پاراستنی حەقیقەت. بەڵگەنامە پزیشکییەکان کە باس لە “ڕاوەستانی کتوپڕی دەورانی خوێن” دەکەن وەک هۆکاری مەرگی هەموو قوربانییەکان، نیشاندەری “درۆیەکی ڕێکخراو”ی دەسەڵاتە. شانۆنامەکە ئەم درۆیە دادەماڵێت و ڕاستییەکان (کیمیاباران، برسێتی، کوشتن) دەخاتە شوێنی.
ئەمەش ئەو خاڵەیە کە شانۆنامەکە لە شانۆی دۆکیومێنتاری کلاسیک جیا دەکاتەوە؛ چونکە دانا ڕەئووف تەنیا ڕاستییەکان ناگێڕێتەوە، بەڵکوو لێکدانەوەیەکی فەلسەفی بۆ دەکات و لە ڕاستییە وشکەکاندا، برین و هەست دەدۆزێتەوە. شایەتحاڵی ژمارە ٧، کە لە سروودی “گۆڕە بەکۆمەڵەکان”دا دەردەکەوێت، بە ڕوونی ئەم ڕوانگەیە ڕوون دەکاتەوە:
“ئێمە دەربازبووین، کوژراین، بەڵام نەمردین. خراینە ناو گۆڕە بەکۆمەڵەکانەوە، هاتینە دەرەوە. خوا دەیویست ئێمە بمێنین، شایەتێک بمێنیت.”
ئەم ڕستەیە ناوەکی شانۆنامەکەیە: ژیانەوە بۆ شایەتیدان، کە دەربازبووەکان نەک تەنها بۆ ئەوەی بژین ڕزگاریان بووە، بەڵکوو بۆ ئەوەی ببنە دەنگی ئەو هەزاران کەسەی، کە نەیانتوانی بژین.
خاڵی هەشتەم: تەکنیکی زمان و دیالۆگ؛ لە نێوان یاسا و شیعردا
زمانی شانۆنامەکە زمانێکی دوو جەمسەرییە. لە لایەکەوە زمانی “دادگا”یە کە زمانێکی سارد، فەرمی و ڕێساگەرایە، و لە لایەکی ترەوە زمانی “شایەتحاڵەکان”ە کە زمانێکی پڕ لە وێنە، هەست و ئازارە. ئەم دژایەتییە (Contrast) لە زماندا، وای کردووە دەقەکە ڕیتمێکی درامیی بەهێزی هەبێت. لە شانۆی پۆستمۆدێرنیزمدا، وشەی پچڕ پچڕ، بەکارهێنانی ڕیتواڵ، مۆسیقا، دەنگی جیاواز، پانتۆمیم، سەما و زمانی جەستە، ڕیتم، تەرتیلەی دینی و فۆلکلۆری… هەموو ئەمانە بەشێکن لە تەکنیکەکانی دانا ڕەئووف بۆ دروستکردنی کاریگەرییەکی هەستیار و بیرکراوەیی.
لەم شانۆنامەیەدا، کەسایەتییەکان بە شێوەیەکی “پۆستبرێشتی” مامەڵە لەگەڵ ڕۆڵەکانیاندا دەکەن، واتە مەودایەک لە نێوان خۆیان و کارەکتەرەکەیاندا دروست دەکەن کە ڕێگە نادات بینەر تەنیا بە سۆزەوە کار بکات، بەڵکوو بیرکردنەوە و شیکردنەوەی تراوماکەش لە خۆ دەگرێت. زمان لێرەدا تەنیا ئامرازی پەیوەندی نییە، بەڵکوو پانتاییی ململانێیە. بکوژ دەیەوێت بە زمانێکی گشتگیر (تێکدەران، خائینان، فەرمان) تاوانەکە بشارێتەوە، بەڵام قوربانی بە زمانێکی تایبەت (ناوی گوندەکان، ناوی کەسەکان، بۆنی میوەی گەنیو) تاوانەکە بەرجەستە دەکات و بەرھەڵستی دەق لە دژی زمانە فەرمییەکەی دەسەڵات دروست دەکات.
خاڵی نۆیەم: سیمیۆتیکای ئایینی و ڕیتواڵ؛ گەڕانەوە بۆ شانۆی یۆنانی کۆن
بەکارهێنانی فۆرمی سروود (Hymn) پەیوەندییەکی توندوتۆڵی بە ڕێوڕەسمە ئایینییەکان و شانۆی یۆنانی کۆنەوە هەیە. لە شانۆی یۆنانیدا، “کۆرس” دەوری گێڕانەوەی گشتی و لێکدانەوەی ڕووداوەکانی دەبینی، و لەم شانۆنامەیەدا، “کۆرس” دەنگی قوربانییەکانە کە لە کۆتاییدا یەکدەگرن. سروودی دەیەم (سروودی کۆتایی)، لوتکەی هێماییی دەقەکەیە؛ شایەتحاڵەکان قاپێکی دارینیان بە دەستەوەیە کە خۆڵی تێدایە. خۆڵ لێرەدا هێمایە بۆ “کۆتایی”، بۆ “خاک”، بۆ “شاردنەوەی ڕاستی”، و کاتێک خۆڵەکە بڵاو دەکەنەوە، وەک ئەوە وایە یادەوەرییەکان لە گۆڕەکان دەربهێنن و بە جیهاندا بڵاوی بکەنەوە.
ئەمە کردەیەکی ڕیتوواڵییە بۆ پاکبوونەوە (Catharsis) لەو تراوما گەورەیەی کە ساڵانێکی زۆرە خەپە کراوە. لەم ڕوانگەیەوە، دانا ڕەئووف گەڕانەوەیەک بۆ بنەما ڕیتواڵی و داستان و ئەفسانەکان دەکات، بەڵام بە ئاڕاستەیەکی تر و پێچەوانەدا، و ڕیتواڵ بەکار دەهێنێت بۆ پاککردنەوەی برین، نەک پاککردنەوەی گوناه. ئەمە ڕاستەوخۆ بەرچاوی تیۆرییەکانی ئەنتۆنان ئارتۆ دەگرێت کە شانۆی وەک ڕێوڕەسمێکی گشتی تەماشا دەکرد، بەڵام دانا ڕەئووف ئەم ڕیتواڵە بۆ چاککردنەوەی برینەکانی مێژوو بەکار دەهێنێت.
خاڵی دەیەم: کۆتایی و مانا فەلسەفییەکان؛ “ئێمە نامرین” وەک دەستپێکێکی نوێ
لە کۆتاییی شانۆنامەکەدا، کۆرس دەڵێت:
“ئێمە هەرگیز نامرین… نەمردووین، دەگەڕێینەوە!”
ئەمە گۆڕینی مەرگی فیزیکییە بۆ مانایەکی هەمیشەیی؛ قوربانی لێرەدا بەسەر مێژووەوە دەبێتە “شایەتحاڵێکی هەمیشەیی”. ئەم کۆتایییە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە کارەساتی ئەنفال تەنیا ڕووداوێکی ڕابردوو نییە، بەڵکوو برینێکی کراوەیە کە تا دادپەروەری بەدی نەیەت، دانەخرێت. “گەڕانەوە” لێرەدا گەڕانەوەی جەستەیی نییە، بەڵکوو گەڕانەوەی یادەوەرییە بۆ ناو ویژدانی مرۆیی، وەک لە دەقی کۆتایی شانۆنامەکەدا هاتوو\
“ئێمە لە تاریکییەوە هاتین، لە تاریکیدا دەیانویست لە گۆڕێکی بەکۆمەڵدا بمانشارنەوە. لە مەرگەوە بۆ ژیان گەڕاینەوە، بۆ ئەوەی ئەوەتان بۆ بگێڕینەوە کە چیمان لێهات، چیمان بەسەرهات.”
ئەم ڕستەیە پەیامی سەرەکی شانۆنامەکەیە: بەرگری لە ژیان بە گێڕانەوەی مردن. شانۆنامەکە خۆی دادگایەکە، خوێنەر/بینەریش دادوەرە. لە کۆتاییدا، شانۆنامەی “دادگاییکردن” بەرهەمێکی بێوێنەیە لە مێژووی شانۆی کوردیدا، کە بە بەکارهێنانی پێکهاتەی سروودی، دەنگی کۆمەڵی شایەتحاڵان، تیشکخستنە سەر ئەزموونی ژنان، و بێبەزەیی بەرامبەر تاوانباران، خۆی دەکات بە دادگایەکی هونەری و مێژوویی.
ئەمە شانۆنامەیەکە کە بینەر دەکات بە بەشدار لە پرۆسەی دادگاییکردندا و پێمان دەڵێت کە دادگای ڕاستەقینە، ویژدانی خوێنەر و بینەرە کە دوای خوێندنەوەی ئەم دەقە، چیتر ناتوانێت وەک پێشتر تەماشای جیهان بکات.
دانا ڕەئووف بەم کارەی، شایەتحاڵەکانی لە بیرچوونەوە ڕزگار کرد و مەرگی قوربانییەکانی کردە سروودێکی نەبڕاوە بۆ ئازادی و دادپەروەری، و ناوی خۆی تۆمار کرد وەک یەکێک لە دامەزرێنەرەکانی شانۆی پۆستمۆدێرنیزمی کوردی، کە توانیویەتی شانۆ بەکاربهێنێت بۆ ڕزگارکردنی مێژوو لە دەستی بیرچوونەوە، و برین بکات بە هونەر.
کۆتاییی کۆتایی
ئەم وتارە هەوڵێک بوو بۆ شیکردنەوەیەکی تەواو و پڕوپڕی شانۆنامەی “دادگاییکردن”ی دانا ڕەئووف، لە ڕوانگەی فەلسەفی و شانۆناسی پۆستمۆدێرنەوە. هەر دە خاڵەکە ڕەهەندێکی جیاوازی ئەم بەرهەمە هونەری و مێژووییە دەکۆڵینەوە و پەیوەندیی نێوان برین، مێژوو، هونەر و دادپەروەری دەخەنە ڕوو. ئەم شانۆنامەیە، لە ڕاستیدا، دەستپێکە نەک کۆتایی؛ دەستپێک بۆ وتوێژێکی نوێ لەسەر مێژوو و برین و دادپەروەری، دەستپێک بۆ بیرکردنەوەی نوێ لەسەر پەیوەندی نێوان هونەر و مێژوو، دەستپێک بۆ گێڕانەوەی نوێ کە ڕەنگە بتوانێت برینەکان چاک بکاتەوە.
نووسەر: ئاریان یوسف
سەرچاوەکان:
· شانۆنامەی “دادگاییکردن”، دانا ڕەئووف، چاپی ٢٠٢٦.
· وتەکانی عەلی حەسەن مەجید و سڵتان هاشم لە دادگای باڵای عێراق.
· تیۆرییەکانی هانا ئارێنت دەربارەی “ناچیزەیی شەڕ”.
· تیۆرییەکانی ئەنتۆنان ئارتۆ و گرۆتۆڤسکی دەربارەی شانۆی ڕیتواڵی.
· چەمکەکانی شانۆی پۆستمۆدێرنیزم و پۆستدراماتیک.
“ئێمە لە تاریکییەوە هاتین، بۆ ئەوەی ڕووناکی بگێڕینەوە.”



